Αναζήτηση
  • Avoketa

Reggio Emilia Part 1

Reggio Emilia. Ένα όνομα που ηχεί τόσο όμορφα, μια μέθοδος τόσο αποκαλυπτική. Αυτό που αβίαστα και πρωτίστως ξεδιπλώνει μπροστά στα μάτια της Παιδαγωγού είναι οι αμέτρητες ιδιότητες και ικανότητες του παιδιού. Η φιλοσοφία Reggio Emilia εμπνέει τόσο αυτούς που πορεύονται μαζί με τα παιδιά σε ένα σχολικό περιβάλλον όσο και τους γονείς. Είναι τρόπος σκέψης, τρόπος ζωής, νοοτροπία.


Η πόλη Reggio Emilia βρίσκεται στην Ιταλία και εκεί ξεκίνησε μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο μια προσπάθεια της κοινότητας για αποκατάσταση και αναγέννηση των σχολικών δομών. Διαθέτοντας ελάχιστους πόρους, οι κάτοικοι συνεργάστηκαν με έναν κοινό στόχο: την εκπαίδευση των παιδιών προσχολικής ηλικίας (Hewett, 2001). Έκτοτε, η ευρύτερη κοινότητα παίζει καθοριστικό ρόλο στα Reggio Emilia σχολεία και ο κάθε άνθρωπος τιμάται για αυτά που μπορεί να προσφέρει συλλογικά. Οι δεξιότητες και οι γνώσεις του, από τις πιο απλές έως τις πιο περίπλοκες, συμβάλλουν στην κατανόηση εκείνων των ιδεών που εξερευνούν τα παιδιά την εκάστοτε στιγμή ενώ παράλληλα χτίζεται μια σχέση εμπιστοσύνης, αλληλοπροσφοράς και αλληλεγγύης μεταξύ τους.


Τις περισσότερες φορές βλέπουμε τα παιδιά που έχουν ξεκινήσει το σχολείο να αλληλεπιδρούν ως επί των πλείστων μέσα στο χώρο αυτό. Ακόμα και αν προσφέρονται κάποιες εξωσχολικές δραστηριότητες σε λίγο μεγαλύτερα παιδιά συνήθως αυτές είναι απλά ψυχαγωγικές και εξωσχολικές. Και ενώ η ψυχαγωγία είναι καθόλα αποδεκτή και καλοδεχούμενη, τι γίνεται με τις εκπαιδευτικές απολαβές συγκεκριμένων δράσεων που μπορούν να επεκτείνουν τις γνώσεις των μικρών μας ανθρώπων; Εκπληκτικές γνώσεις που αναμένουν να αποκαλυφθούν βρίσκονται μέσα σε απλές συνευρέσεις με ανθρώπους του εγγύτερου αλλά και ευρύτερου περιβάλλοντος.


Για ένα παιδί που ξεκινά το σχολείο στην τρυφερή ηλικία των δύο-τριών ετών, τα οφέλη είναι καταιγιστικά. Αφού εισέλθει στην ομάδα, αυτή της τάξης που περιλαμβάνει άλλα παιδιά και τις δασκάλες του, και επέλθει η αίσθηση ασφάλειας που δικαιωματικά πρέπει να νιώθει μέσα σε αυτή, η σταδιακή γνωριμία με μεγαλύτερες κοινωνικές ομάδες προσφέρουν αρχικά την ικανοποίηση της επιθυμίας του “ανήκειν. Η ενδυνάμωση λοιπόν αυτής της επιθυμίας αλλά και ανάγκης του παιδιού δίνεται αμέριστα από το κοινωνικό σύνολο που ταυτόχρονα προωθεί την καλλιέργεια ενός συστήματος αξιών, όπως συζητήθηκαν παραπάνω.


Ως παράδειγμα θα περιγράψω δυο προσωπικές μου εμπειρίες σε σχολείο που ακολουθεί την εκπαιδευτική μέθοδο Reggio Emilia. Στο χώρο του σχολείου βρίσκονταν καθημερινά οι λεγόμενοι facilities people. Μεταξύ άλλων, οι αρμοδιότητες των ανθρώπων αυτών ήταν η συντήρηση του σχολείου, η επίβλεψη του κήπου και η ασφάλεια όλων μας. Τι γνώσεις μπορεί να κατακτήσει ένα παιδί παρατηρώντας και αλληλεπιδρώντας με αυτούς τους ανθρώπους; Καταρχάς, ο καθένας μας έχει το ρόλο του στο ευρύτερο περιβάλλον του σχολείου. Η ομορφιά της φύσης πρέπει να προστατεύεται, να καλλιεργείται και να φροντίζεται. Κάποιος βρίσκεται πίσω από το κούρεμα της πρασινάδας που μεγαλώνει στην αυλή και πιθανό να ενοχλήσει τα παιδιά κατά τη διάρκεια της παρουσίας τους εκεί. Κάποιος βρίσκεται πίσω από τη φροντίδα και το τάισμα των κουνελιών για να μπορούν τα παιδιά να χαίρονται την παρέα τους. Αλληλεπίδραση εδώ σημαίνει όχι μόνο παρατήρηση αλλά και συνομιλία με τους ανθρώπους αυτούς. Η επεξήγηση, γιατί και πώς το κάνουν, και η απόκριση σε απορίες των παιδιών.


Τι, γιατί και πώς είναι τρία βασικά ερωτήματα που προσπαθούν να απαντηθούν κατά τη διαδικασία μάθησης σε ένα σχολείο Reggio Emilia. Τι είναι μια καρύδα και πώς παίρνουμε το χυμό της; Για να απαντηθούν οι παραπάνω ερωτήσεις κάποιος από το facilities team ήρθε στην αυλή μας ένα πρωΐ, μας έδωσε πληροφορίες για τον καρπό του κοκοφοίνικα και μας έδειξε πώς ανοίγει και τι βρίσκεται μέσα του.

Σε κοντινή απόσταση από το σχολείο βρίσκονταν μεγάλες αντικερί με πληθώρα αξιοθαύμαστων αντικειμένων. Κατά την επίσκεψή μας εκεί, τα παιδιά είχαν την ευκαιρία να τα θαυμάσουν αλλά και να μάθουν λεπτομέρειες για τα ιδιαίτερα αυτά μαγαζιά. Ζήτησαν το αντικείμενο που ψάχναμε, κατευθύνθηκαν προς το σημείο που τους επέδειξε ο υπεύθυνος της αντικερί, ρώτησαν για την τιμή του προϊόντος, πλήρωσαν και δέχτηκαν τα ρέστα.


Το κέρδος πίσω από τέτοιες δράσεις είναι μεγαλύτερο από το φαίνεσθαι. Οφέλη όπως η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης του παιδιού, η απόκτηση εμπιστοσύνης στις ικανότητές του και η ανάληψη υγιών ηγετικών ρόλων είναι αδιαπραγμάτευτα. Και τα λιθαράκια αυτών είναι χρήσιμο να μπαίνουν νωρίς. Πώς θα αποκτήσουν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους αν εμείς πρώτα δεν τους δείξουμε την πολυπόθητη εμπιστοσύνη; Αντί να αναρωτηθούμε "Τι δεν μπορεί να κάνει το παιδί;", ας ρωτήσουμε "Τι μπορεί να κάνει ήδη το παιδί;".


Ο Loris Malaguzzi (1994), ο εμπνευστής της φιλοσοφίας Reggio Emilia, αναφέρθηκε στην εικόνα που έχουμε εμείς οι ενήλικες για το παιδί. Συγκεκριμένα, επισήμανε ότι αυτό που βλέπουμε στο παιδί θα καθορίσει και τον τρόπο που θα αντιμετωπίσουμε και θα σχετιστούμε με το παιδί. Για παράδειγμα, αν στα μάτια μας τα αγόρια και τα κορίτσια διαφέρουν, κατά συνέπεια η προσέγγισή μας απέναντί τους θα είναι διαφορετική. Ομοίως, θα μπορούσαμε να πούμε πως εάν πιστεύουμε ότι τα παιδιά είναι μικρά για κάποια πράγματα, πιθανόν να αργήσουν να πιστέψουν και τα ίδια στον εαυτό τους ή να τα παρατάνε εύκολα. Όσο περισσότερο έχουμε εμπιστοσύνη στις δυνατότητες του παιδιού τόσο πιο πολύ αυτό θα μας εκπλήσσει με τα κατορθώματά του. Το παιδί σε ένα σχολείο Reggio Emilia αντικατοπτρίζει την εικόνα που έχουν οι ενήλικες για το ίδιο: αυτή ενός ικανού, έξυπνου και γεμάτου περιέργεια ατόμου με απεριόριστες δυνατότητες.


Το περιβάλλον παίζει και αυτό πρωταγωνιστικό ρόλο στην εικόνα μας για το παιδί σύμφωνα με τον Malaguzzi (1994). Οι δάσκαλοι πρέπει να φροντίζουν ώστε το σχολικό περιβάλλον να είναι ελκυστικό αλλά και να αντανακλά τα ενδιαφέροντα και τις προσωπικότητες των παιδιών. Τα υλικά που βρίσκονται στη φύση, όπως φύλλα, κλαδάκια, πέταλα λουλουδιών και τα ανακυκλώσιμα υλικά (από φελλούς έως πλαστικά μπουκάλια) κυριαρχούν στο χώρο καθώς διεγείρουν τη φαντασία των παιδιών (open-ended materials). Μια αυγοθήκη για παράδειγμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί με αμέτρητους και διαφορετικούς από κάθε παιδί τρόπους. Λόγω λοιπόν των ιδιοτήτων των υλικών αυτών, η χρήση τους ωθεί τα παιδιά προς τη δημιουργική σκέψη. Ξύλινα αντικείμενα τα οποία έχουν δημιουργηθεί σύμφωνα με τις αρχές της Maria Montessori εντοπίζονται συχνά στις τάξεις των Reggio Emilia σχολείων καθώς ευνοούν το self-correction.


Στο Reggio Emilia δεν υπάρχει προκαθορισμένο πρόγραμμα δραστηριοτήτων αλλά ένα αναδυόμενο πρόγραμμα σπουδών όπως θα λέγαμε στα ελληνικά, progettazione στα ιταλικά ή emergent curriculum στα αγγλικά. Η Carlina Rinaldi (2004) το χαρακτηρίζει ως μια πολυδιάστατη και ευέλικτη μέθοδο που βασίζεται στην παρατήρηση, την υπόθεση και την εξαγωγή συμπερασμάτων. Τα βήματα λοιπόν είναι, ξεκάθαρα, τα ίδια που ακολουθούνται και σε μια έρευνα. Όπως ένας ερευνητής θα παρατηρήσει και θα αναρωτηθεί αν ισχύει μια διαπίστωση ή ένα μοτίβο, θα προβεί σε μια αρχική υπόθεση και κατόπιν θα προχωρήσει στην αναζήτηση απαντήσεων έτσι και οι δάσκαλοι στο Reggio Emilia χρησιμοποιούν την ίδια λογική. Επιπλέον, τα projects είναι θεσμός και οδηγούν το παιδί στην κατάκτηση βαθύτερης γνώσης αλλά και τη συνεργασία του με συμμαθητές και ειδικούς για την επίτευξη ενός κοινού στόχου.


Στο Part 2 θα μιλήσουμε πιο ενδελεχώς για τη διαδικασία μάθησης και τα κοινά στοιχεία της μεθόδου Reggio Emilia με τις αρχές καταξιωμένων θεωρητικών στο χώρο της εκπαίδευσης και ψυχολογίας όσον αφορά στην ανάπτυξη του παιδιού. Stay tuned! 




Τhey can achieve wonders! 




Βιβλιογραφία


Hewett, M. V. (2001). Examining the Reggio Emilia Approach to Early Childhood Education. Early Childhood Education Journal, 29(2), 95-100.

https://static1.squarespace.com/static/51ed94d0e4b03bd18bdcc998/t/526c8eabe4b0f35a9f0216e3/1382846123076/ExaminingtheReggioEmiliaApproach.pdf


Malaguzzi, L. (1994). Your Image of the Child: Where Teaching Begins. Child care information exchange, 3, 52–61.

https://earlylearning.prn.bc.ca/wp-content/uploads/Your-image-of-the-child-L.Malaguzzi.pdf


Rinaldi, C. (2004). In Dialogue with Reggio Emilia: Listening, Researching and Learning. Oxfordshire: Routledge.

46 προβολές

Join Our Mailing List

  • Facebook
  • Instagram
  • Twitter

© 2021 by Just 4 Kids